محمد حسين بن مهدى فراهانى
210
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
عمرهء مفرده و بعضى از حجاج هم در اين اوقات و ايام توقف در مكه براى بجا آوردن عمرهء مفرده مىروند در تنعيم ، كه اسم موضعى است در يك فرسخى مكه سر راه مدينه در طرف يسار . و آنجا غسل مىكنند و احرام مىبندند و لبيك مىگويند و به مسجد الحرام رفته هفت شوط طواف مىنمايند و دو ركعت نماز مىگزارند . و اين را عمرهء مفرده مىنامند . تشكيل بازار و بعد از مراجعت از منى و عرفات ، حجاج به خيال رفتن افتاده و بناى تدارك سفر را مىگذارند . و پهلوى خانهء شريف در وسط كوچه ، بازارى تشكيل مىيابد كه همه قسم اسباب سفر و مأكولات در آنجا هست ، اعم از شقدف و كجاوه و چادرهاى اسلامبولى و اصفهانى و اسباب چرم و غيره . و هركس هرچه مىخواهد در آن بازار مىخرد . حركت حجاج و حركت حجاج از مكهء معظمه به اختلاف است ، آنهائى كه از ينبع يا از راه شام آمده و زيارت مدينهء منوره را پيش انداختهاند كارشان سهلتر است . روز هيجدهم يا نوزدهم شهر ذيحجه از مكه بيرون رفته و به جده مىروند . اگر ناخوشى نيست كه از آنجا به هرطرف مىخواهند مىروند ، اگر ناخوشى مسرى هست كه محض معطل نشدن در قرانطين از طرف بمبئى يا بوشهر مىروند . كشته شدن عدهاى از حجاج اما در هذه السنه ، تازهاى كه به جهت قافلهء جده اتفاق افتاد اين بود كه جمعى از حجاج اهالى يونان و هرسك و لبنتا و غيره كه از مكه به جده مىرفتند ، در بين راه شبانه اعراب سارق بر سر آنها ريخته و ده دوازده نفر از آنها را كشته و قريب ده هزار تومان اموال آنها را به سرقت بردند . و قونسولات آنها خبر شده به والى حجاز و اسلامبول خبر دادند . بالاخره « ماده به جزو ضعيف ريخته » « 15 » و اين بىنظمى را از بىكفايتى قائم مقام جده دانسته و او را معزول كردند .
--> ( 15 ) - ماده به عضو ضعيف مىريزد - هرجا سنگ است به پاى لنگ است ( امثال و حكم دهخدا ) .